تأثیر تئاتر بر بیماریهای روانتنی از نگاه هنر درمانی
بیماریهای روانتنی زمانی رخ میدهند که تنشهای روانی به شکل درد و ناراحتی جسمی بروز میکنند. اضطراب، خشم سرکوبشده یا استرس طولانی میتوانند باعث سردرد، زخم معده، دردهای عضلانی یا تپش قلب شوند. یکی از شیوههای نوین برای درمان این نوع بیماریها، تئاتر درمانی است؛ رویکردی که اشکان شفیعی، نویسنده و کارگردان تئاتر، سالها در قالب هنر درمانی آن را در ایران گسترش داده است.
رابطه ذهن و بدن در بیماریهای روانتنی
در بیماریهای روانتنی، ریشهی اصلی درد در ذهن است نه در جسم. اما بدن، زبان خاموش روان است؛ احساسات بیاننشده به شکل علامتهای جسمی ظاهر میشوند. تئاتر با بهکارگیری حرکت، صدا، تخیل و نقشآفرینی، مجرایی برای بیان این احساسات پنهان فراهم میکند. در نتیجه، هیجاناتی که پیشتر به شکل درد در بدن ظاهر میشدند، از مسیر سالمتری تخلیه میشوند.
تئاتر بهعنوان درمان مکمل
تئاتر درمانی بخشی از هنر درمانی است که در آن از عناصر نمایشنامه، بداههپردازی و ایفای نقش برای خودشناسی و درمان استفاده میشود. این شیوه باعث فعال شدن همزمان ذهن، احساس و بدن میشود.
برای بیماران روانتنی، این هماهنگی میان ذهن و بدن اهمیت حیاتی دارد. در تمرینهای تئاتر درمانی، فرد یاد میگیرد احساساتش را شناسایی، بیان و در بدنش آزاد کند. در نتیجه، تنشهای انباشتهشده کاهش مییابند و بدن از فشارهای روانی رها میشود.
روشهای تئاتر درمانی در درمان اختلالات روانتنی
1. تمرینهای بداهه (Improvisation): فرد بدون برنامه از پیش تعیینشده، احساسات خود را از طریق حرکت و گفتار بیان میکند. این تمرین باعث رهایی از کنترل افراطی ذهن و آرامسازی بدن میشود.
2. ایفای نقش (Role Play): بیمار میتواند احساسات سرکوبشده مانند خشم، ترس یا اندوه را در قالب نقشهای نمایشی تجربه کند. این فرایند به بازشناسی هیجانات و کاهش علائم جسمی کمک میکند.
3. نمایشنامهنویسی درمانی: نوشتن درباره دردها و تجربههای شخصی در قالب دیالوگ، راهی برای تخلیه روانی و درک رابطهی ذهن و بدن است.
اشکان شفیعی در کارگاههای خود از این سه روش برای کار با بیماران دچار تنشهای روانتنی استفاده میکند و هدفش «آشتی دوباره ذهن و بدن از طریق بازیگری» است.
نمونه تأثیرات بالینی
پژوهشهای هنر درمانی نشان دادهاند که شرکتکنندگان در جلسات تئاتر درمانی کاهش معناداری در علائم جسمی مرتبط با استرس مانند سردردهای تنشی، درد قفسه سینه، یا مشکلات گوارشی تجربه میکنند. تئاتر، با فعال کردن حس حضور در لحظه و ارتباط انسانی، سیستم عصبی را آرام میسازد و مسیرهای ذهنی جدیدی برای ابراز احساسات ایجاد میکند.
نقش اشکان شفیعی در گسترش تئاتر درمانی
اشکان شفیعی با تلفیق دانش روانشناسی و هنر تئاتر، زمینهای فراهم کرده تا افراد نهتنها با ذهن خود بلکه با بدنشان نیز ارتباط برقرار کنند. در دیدگاه او، بدن بخشی از روایت درونی انسان است و تئاتر میتواند این روایت را از درد به آگاهی تبدیل کند. او تئاتر درمانی را راهی برای “بازگرداندن بدن به گفتوگو با روح” میداند.
جمعبندی
تئاتر درمانی با ترکیب حرکت، احساس و خلاقیت، یکی از مؤثرترین روشهای مکمل در درمان بیماریهای روانتنی است. این رویکرد، با آزادسازی تنشهای روانی از بدن، به کاهش درد و بهبود تعادل ذهنی کمک میکند. اشکان شفیعی، نویسنده و کارگردان تئاتر، با رویکردی انسانی و علمی، نشان داده است که تئاتر نهتنها زبان هنر، بلکه زبان درمان نیز هست.
