نمایشنامه خوانی و روان درمانگری
گفتوگویی میان ذهن و صحنه
در دنیای پیچیدهی ذهن انسان، راههای گوناگونی برای درمان، رشد و خودشناسی وجود دارد. یکی از خلاقانهترین و مؤثرترین این مسیرها، بهرهگیری از نمایشنامهخوانی در کنار رواندرمانگری است. این شیوه که بهطور ویژه در تئاتر درمانی و هنر درمانی مورد استفاده قرار میگیرد، ابزاری است برای گفتوگوی عمیق با احساسات و تجربههای درونی.
اشکان شفیعی — نویسنده و کارگردان تئاتر — در سالهای فعالیت هنری و درمانی خود نشان داده است که چگونه میتوان با تلفیق دنیای نمایش و روانشناسی، مسیرهای تازهای برای درک خویشتن گشود.
نمایشنامهخوانی؛ آینهای برای ذهن و احساس
نمایشنامهخوانی صرفاً یک فعالیت هنری نیست. وقتی فرد متنی نمایشی را میخواند یا اجرا میکند، به شکلی ناخودآگاه در حال برونریزی احساسات، تجربهی نقشهای متفاوت و لمس زوایای ناشناختهی درون خویش است.
شخصیتهای نمایشنامه همچون آینهای عمل میکنند که احساسات سرکوبشده، خاطرات فراموششده یا هیجانات کنترلنشده را بازتاب میدهند. این فرآیند میتواند به خودآگاهی، پذیرش هیجانها و حتی رهایی از فشارهای روانی کمک کند.
تئاتر درمانی؛ وقتی کلمه تبدیل به درمان میشود
در تئاتر درمانی، درمانگر از ابزار نمایش، نقشآفرینی و نمایشنامهخوانی برای ایجاد یک فضای امن استفاده میکند؛ فضایی که در آن مراجع میتواند احساسات خود را بدون قضاوت بیان کند. برخلاف گفتوگوی صرف در جلسات درمان سنتی، این روش باعث درگیر شدن بدن، ذهن و احساسات بهطور همزمان میشود.
این تجربه برای افرادی که بیان احساسات برایشان دشوار است، میتواند نقطهی آغاز تغییر باشد. تئاتر درمانی مرز میان درمان و هنر را محو میکند و هنر را به ابزاری برای شفا تبدیل میسازد.
نقش نویسنده و کارگردان در فرایند درمانی
نویسندگان و کارگردانان تئاتر نقش مهمی در این مسیر دارند. آنها با خلق متونی تأثیرگذار، شخصیتهایی چندبعدی و فضاهای نمایشی خاص، بستری را برای تجربهی روانی عمیق فراهم میکنند.
اشکان شفیعی روانشناس و نویسنده نمایشنامه کافه اسمت ساعت 5در آثار خود با استفاده از زبان روانشناسی و بیان دراماتیک، پلی میان دنیای درون و صحنه میسازد. همین تلفیق است که باعث میشود آثار نمایشی او قابلیت استفاده در کارگاههای رواندرمانی را داشته باشند.
نمایشنامهخوانی گروهی؛ تمرین همدلی و بیان
وقتی نمایشنامهخوانی در قالب گروهی انجام میشود، تأثیر درمانی آن چندبرابر میشود. شرکتکنندگان با قرار گرفتن در نقشهای مختلف، به درک متقابل، همدلی و بیان آزادانهتر احساسات دست مییابند. این فرایند میتواند برای بسیاری از مراجعان رواندرمانی بهویژه کسانی که از اضطراب اجتماعی رنج میبرند، تجربهای رهاییبخش باشد.
یک نمونهی شاخص؛ نمایشنامه «کافه اسمیت ساعت ۵»
یکی از آثار نمایشی الهامبخش که ظرفیت بالایی برای استفاده در جلسات تئاتر درمانی دارد، نمایشنامه کافه اسمیت ساعت ۵ اثر اشکان شفیعی است.
این نمایشنامه با فضاسازی خاص و شخصیتهای چندلایه، بستری مناسب برای بازتاب احساسات درونی، گفتوگوی صادقانه با خویشتن و تجربهی عمیق نقشها فراهم میکند. اجرای این اثر در کارگاههای نمایشنامهخوانی، میتواند به رشد فردی و روانی شرکتکنندگان کمک چشمگیری کند.
